Adım Adım Amasya

Antik İzler Rotası · 1. durak

Burmalı Minare Camii

Adı minaresinden geliyor — ama o minare ilk minare değil. İlki ahşaptı; bir deprem ve iki yangın onu götürdü.

1237–1247 Necmettin Ferruh Bey Cumudar Türbesi bitişik
Harap haldeki cami ve sağda dönerek dolanan yivli taş minare; ortada sekizgen türbe gövdesi
Sağdaki minareye bakın: yivler düz değil, dönerek dolanıyor. Adı buradan geliyor.1 Ortadaki sekizgen gövde Cumudar Türbesi'dir.2 Cami bu karede harap hâlde — kaynaklara göre uzun süre terk edilmişti.3 Eski Amasya arşivi.

📜 Belgeler ne diyor?

Sultan II. Gıyasettin Keyhüsrev döneminde, Necmettin Ferruh Bey tarafından 1237-1247 yılları arasında yaptırılmıştır.4 Selçuklulardan günümüze kalan önemli eserlerden biridir.1

Adı her zaman bu değildi: Osmanlı belgelerinde Pervane Bey Camii diye geçer, Evliya Çelebi ise ondan Mahkeme Camii diye söz eder.5

Cami sade yapısıyla dikkat çeker. Asıl gösterişli olan minaresidir — ve o minare sonradan yapılmıştır.

“Burmalı” ne demek?

Gövdeyi dönerek dolanan yivler.

Minarenin taş gövdesindeki oluklar düz yukarı çıkmaz; burgu gibi döner. Ad buradan gelir.5

Ama bu minare caminin ilk minaresi değildir. Yapının ahşap olan ilk minaresi 1590 depreminde ve 1602 yangınında hasar görmüş, 1730'daki büyük yangında tamamen yok olmuştur. Yerine, taş yapısına uygun olarak, dönerek dolanan yivlerin oluşturduğu burmalı/yivli taş minare inşa edilmiştir.5

Yani caminin adı, kendisinden yaklaşık beş yüz yıl sonra yapılmış bir parçadan geliyor. Ahşap minare yanmasaydı bu cami başka bir adla anılıyor olabilirdi.

Sekiz yüz yıl

Bir deprem, iki yangın, bir terk ediliş ve bir ambar dönemi. Bu yapı ayakta kalmayı başardı ama üzerindeki her katman bir felaketin izini taşıyor.

Yanındaki türbe ve içindeki mumya

Cumudar Türbesi, camiye bitişik olduğu için “Burmalı Minare Camii Türbesi” olarak da bilinir. Yapı kare kaide üzerine sekizgen planlıdır; içten kubbe, dıştan konik külahla örtülüdür.2

Kümbet aslen Ferruh Bey ve oğluna aittir. Ama bugünkü adını onlardan almaz: İlhanlılar döneminde Şehzade Cumudar'ın mumyasının burada tutulması sebebiyle bu isimle anılır.2

O mumya artık burada değil. Şehzade Cumudar bugün Amasya Müzesi'nin mumyalar salonundaki sekiz mumyadan biridir.6 Türbe, adını hâlâ orada olmayan birinden alıyor.

👁️ Tanıklar ne gördü?

1645 · Evliya Çelebi. Evliya'nın “Mahkeme Camii” dediği bu yapıda5 gözüne iki şey çarpar: Çatısı tahta örtülüdür. Birçok mumyalanmış cesetler oldukları gibi bu camideki hücre içinde tabutlarında duruyor. Minaresi tahtadır.7

Evliya'nın gördüğü minare, 1730 yangınında yok olacak olan ilk, ahşap minaredir;5 bugünkü burmalı minare onun yerine yapıldı. Tabutlardaki mumyalar ise yüzyıllar sonra müzeye taşındı. 1928'de onları mahzenden çıkaran genç bir öğretmenin anısını Amasya Müzesi durağında anlatıyoruz.

Evliya'nın sözleri Ali Tuzcu'nun derlemesindeki Türkçe çeviriden aktarılmıştır.

Evliya Çelebi bu camiyi anlatıyor

Canlandırma
Evliya Çelebi 1611–1682 (?) · Elli yılda on ciltlik Seyahatnâme
EVLİYA ÇELEBİ

Devam etmek için kutuya dokun

Bu bir canlandırmadır. Anlatılanların tamamı Evliya Çelebi'nin Seyahatnâme'de bu camiyi “Mahkeme Camii” adıyla andığı yerden, Ali Tuzcu'nun derlemesindeki Türkçe çeviriden gelir;7 sadeleştirildi, hiçbir bilgi eklenmedi. Görsel, yapay zekâyla (Google Gemini) üretilmiş bir canlandırmadır; bağlantı yavaşken yerine 17. yüzyıl kıyafetinden esinlenerek ayrıca çizilmiş bir resim görünür. Ses, yapay zekâyla (ElevenLabs) üretilmiştir; tarayıcı bu dosyaları çalamadığında cihazınızın kendi makine sesi okur. Kimsenin gerçek sesi değildir.

Yivleri parmağınla takip et

Minarenin dibine git ve bir yivi seç. Gözünle yukarı doğru takip et: düz çıkmıyor, gövdenin etrafında dönüyor. Bütün mesele bu; caminin adı bu hareketten geliyor.5

Sonra taşa bak. Bu minare 1730'dan sonra yapıldı; caminin gövdesi ise 1237-1247'den.4, 5 Aradaki beş yüz yıl, taşın rengi ve işçiliğinde okunabilir mi?

En son kuzeydoğu köşesine dolaş: orada, camiye bitişik sekizgen bir türbe var.2 İçinde bir zamanlar bir şehzadenin mumyası duruyordu.

Oradayken şunlara bak

Künye

Tarih
1237–12474
Yaptıran
Necmettin Ferruh Bey, II. Gıyasettin Keyhüsrev döneminde4
Bugünkü minare
1730 yangınından sonra; burmalı/yivli taş5
İlk minare
Ahşap; 1590 depremi ve 1602 yangınında hasar gördü, 1730 yangınında yok oldu5
Onarım
1962 — ibadete açıldı; 1974 — kubbeler bakır kaplandı3
Bitişikteki türbe
Cumudar Türbesi; aslen Ferruh Bey ve oğluna ait2
Konum
40.65009, 35.83245 — OpenStreetMap'ten doğrulandı
Kitapta
Kültürel Miras Boyutuyla Amasya

📍 Haritada aç 🚶 Google ile yol tarifi 🚶 Yandex ile yol tarifi

Kaynaklar

Bu sayfadaki her olgusal bilgi aşağıdaki kaynaklardan birine dayanır.

  1. Ali Yardım, Amasya Burmalı Minâre Câmii Kitâbeleri (Ankara: Amasya Valiliği Kültür Yayınları, 2004), 1.
  2. Zeynep Küpra Ketil, Amasya Türbeleri (Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019), 15-16.
  3. “Burmalı Minare Camii ve Türbesi”, TDV İslâm Ansiklopedisi (Erişim 25 Haziran 2026).
  4. Edip Uzundal, Sultan II. Abdülhamid Dönemi'nde Amasya Sancağı (Sosyal, Ekonomik, İdarî ve Demografik Yapı) (Tokat: Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2017), 166.
  5. Ülkü Duman, Anadolu Selçukluları Devrinde Amasya Şehri (Niğde: Niğde Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2010), 37-38. — Minarenin tarihçesi (37); Evliya Çelebi'nin “Mahkeme Camii” adı ve Osmanlı belgelerindeki “Pervane Bey Camii” adı (38).
  6. Öznur Akgül, Tarihi Varlıkların Sürdürülebilir Turizm Açısından İncelenmesi: Amasya Şehri Örneği (Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2020), 67.
  7. Ali Tuzcu, Seyahatnâmelerde Amasya (Amasya: Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2007), 68-69. — Evliya Çelebi'nin camiler listesinde “Mahkeme Camii”: tahta çatı, tahta minare ve hücredeki mumyalar.

Rotada devam et

Antik İzler · 1. durak / 12