Adım Adım Amasya

Su ve Şifa Rotası · 5. durak

Alçak Köprü

Bu köprü alçak yapılmadı. Irmak yükseldi. Adı, kendisine değil nehrin yatağına dair bir bilgi taşıyor.

Roma kökenli Ayakları kâgir, üstü ahşap Kızlar Sarayı hizası
Taş ayaklar üzerinde ahşap korkuluklu Alçak Köprü; arkada yalıboyu evleri, üstte kaya yüzünde kale duvarları ve Kralkaya Mezarları
Alçak Köprü. Kâgir ayaklar, ahşap üst yapı — kitabın tarifi tam olarak budur.1 Arkada yalıboyu evleri; yukarıda kayaya oyulmuş Kralkaya Mezarları ve kale duvarları. Kitap köprünün Kızlar Sarayı hizasında olduğunu söyler2 — kare bunu gösteriyor. Şehbal dergisinden; Hüseyin Menç Arşivi.

📜 Belgeler ne diyor?

Amasya Kalesi'nden karşı mahallelere geçişi sağlamak amacıyla Yeşilırmak üzerine, şehir merkezinde inşa edilmiştir. Kızlar Sarayı hizasındadır.2 Ayakları kârgir, üstü ahşaptır.1

Yolculuğu Roma dönemindeki özgün haliyle başlar; 19. yüzyılda büyük değişimler geçirir.3, 4

Adı nereden geliyor?

Nehir yatağı zamanla yükseldi.
Köprünün kemerleri su seviyesinin altında kaldı.

Halk arasında bu yüzden “Alçak Köprü” denildi.3

Yani ad, köprünün yapımına değil ırmağın davranışına dair bir kayıttır: Yeşilırmak yüzyıllar boyunca taşıdığı alüvyonu bu noktada biriktirmiş ve kendi yatağını yükseltmiştir. Köprü aynı yerde durdu; su ona yaklaştı.

Bu köprü kaç kez yıkıldı?

Dikkat: Ziya Paşa bu rotanın ve şehrin birçok yerinde karşınıza çıkıyor. Aynı yıllarda (1864) Hükümet Konağı'nı, belediye dairesini, hapishaneyi, telgrafhaneyi ve saat kulesini yaptıran, Yeşilırmak kenarını taş duvarlarla ördürüp modern bir mesire alanına çeviren de odur.5 Aynı Ziya Paşa 1865'te Alaman Çiftliği'nin ipek fabrikasını da denetlemiştir.

Suya bak, kemeri ara

Bu köprünün adını açıklayan şey görünmeyen kısmıdır. Kemerler suyun altında kaldı.3

Köprünün kenarına geç ve aşağı bak. Suyun berrak olduğu, seviyenin düştüğü bir mevsimde — geç yaz, erken sonbahar — kemerlerin üst hatlarını seçebilirsin. Göremiyorsan da bir şey öğrendin: ırmak o kadar yükselmiş.

Sonra başını kaldır. Tam karşında, kayanın yüzünde Kızlar Sarayı ve Kralkaya Mezarları var.2 Aynı hizadasın.

👁️ Tanıklar ne gördü?

1645 · Evliya Çelebi. Irmak şehre güneyden gelir, nice bin bağ ve bahçeleri sulayarak, birçok su dolaplarını döndürür. Evliya ekler: Zâten Osmanlı ülkesinde (Hama, Adana, Amasya) şehirlerinin su dolapları meşhurdur. Şehrin hamamlarını sayarken de Alçak köprübaşında, su kenarında bir Alaca Çardaklı Hamam anar.6

1827 · Victor Fontanier. Fransız gezgin, kıyıların yaklaştığı yerde şehri birbirine kavuşturan, Strabon'un anlattığı iki antik köprüyü görür; taş köprünün bazı kısımlarının çevredeki yıkıntılardan getirilen taşlarla onarıldığını not eder. Dolaplar için şöyle yazar: Irmağın her iki yanında tesbih tanesi gibi dizilmiş su dolapları gece gündüz dönerek kovalarına doldurdukları suyu yanmış toprağa taşır. Hükmü kesindir: Küçük Asya'nın hiçbir şehrinde su dolapları Amasya'da olduğu kadar güzel ve ölçülü yapılamaz ve uyumlu da çalışmazlar.6

1850'ler · Andreas David Mordtmann. Üç kez Amasya'ya gelen Alman şarkiyatçı, yeni gelenlere bir uyarı bırakır: Şehre ilk defa gelen yabancı gece yarısı, su dolaplarının ürkütücü, doğuya özgü melankolik gürültüsüyle uykusundan uyanır.6

1927-1930 · Albert Gabriel. Köprüler içinde en eskisi hiç kuşkusuz Strabon'un da anlattığı Alçak köprü'dür. Ama ayaklarının, yeni ahşap döşemesinin, sonradan eklenmiş taşlarının ve kemerlerindeki eklerin köprünün çok değiştiğini gösterdiğini de yazar. Şehir planının listesine düştüğü not: Temelleri ve kemerlerinde Pontus döneminden kalma antik taşlar vardır.6

Seyyahların sözleri Ali Tuzcu'nun derlemesindeki Türkçe çevirilerden aktarılmıştır.

Müftüye sordular: Irmakta yüzen abdestli sayılır mı?

Mustafa Vâzıh Efendi'nin derlediği Amasya fetvaları arasında ırmağa dair iki soru var. Birincisi: Amasya halkının erkekleri ve kadınları sıcak günlerde serinlemek için arkadaşlarıyla ırmağa girip yüzüp oynadıklarında, çıkınca temiz ve abdestli sayılırlar mı? Cevap tek kelime: Olurlar.7

İkincisi: bağ ve bahçeleri sulamak için ırmak üzerine kurulan su dolabının kanalından, izin almadan abdest almanın bir sakıncası var mıdır? Sakınca yoktur.7 Demek ki Vâzıh Efendi'nin zamanında Amasyalılar bu ırmakta yüzüyor, dolapların suyu herkese akıyordu.

Oradayken şunlara bak

Künye

Kökeni
Roma dönemi3, 4
Bugünkü hali
1882 — ayakları kâgir, üstü ahşap3, 4
Adının sebebi
Nehir yatağı yükselince kemerler su altında kaldı3
Konumu
Kızlar Sarayı hizası, şehir merkezi2
Ara onarım
1865 — Mutasarrıf Ziya Paşa, ahşap köprü3, 4
Koordinat
40.651913, 35.83061 — OpenStreetMap'ten doğrulandı
Kitapta
Kültürel Miras Boyutuyla Amasya, s. 55

📍 Haritada aç 🚶 Google ile yol tarifi 🚶 Yandex ile yol tarifi

Kaynaklar

Bu sayfadaki her olgusal bilgi aşağıdaki kaynaklardan birine dayanır.

  1. Ahmet Caner Çatal, 19. Yüzyılın İkinci Yarısında Amasya Şehri'nin Demografik Yapısı ve İskân Siyaseti (Niğde: Niğde Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2009), 10.
  2. Millî Eğitim Bakanlığı, “Alçak Köprü”, Okul Dışı Öğrenme Ortamları (Erişim 11 Ocak 2026).
  3. Abdizade Hüseyin Hüsameddin Yasar, Amasya Tarihi 1-4 (Amasya: Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022), 103, 106.
  4. Amasya Harşena Dağı ve Pontus Kral Kaya Mezarları Alan Yönetim Planı ve UNESCO Dünya Mirası Başvuru Dosyası (Amasya: Amasya Belediyesi, 2022), 62.
  5. İlber Ortaylı, Tanzimat Devrinde Osmanlı Mahalli İdareleri (Ankara: Türk Tarih Kurumu, 4. Basım, 2020), 80. — Ziya Paşa döneminin imar faaliyetleri.
  6. Ali Tuzcu, Seyahatnâmelerde Amasya (Amasya: Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2007), 67, 70, 108, 122-123, 188, 190, 342-343, 353, 355. — Evliya Çelebi'nin ırmak ve su dolapları üzerine sözleri (67) ve hamamlar listesi (70); Victor Fontanier'nin Temmuz 1827 ziyareti (108) ve gözlemleri (122-123); Andreas David Mordtmann'ın 1850-1859 arasındaki üç Amasya ziyareti (188) ve su dolapları üzerine notu (190); Albert Gabriel'in tanıtımı (342-343), Alçak Köprü üzerine gözlemi (353) ve 1928 tarihli şehir planının listesi (355).
  7. Mustafa Vâzıh Efendi, Amasya Fetvâları ve İlk Amasya Şehir Tarihi (Belâbilü'r-Râsiye fî Riyâz-ı Mesâili'l-Amâsiyye), haz. Ali Rıza Ayar – Recep Orhan Özel (Amasya: Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2. Basım, 2011), 7. — Irmakta yüzenler ve su dolabı kanalı üzerine 3. ve 4. sorular.

Rotada devam et

Su ve Şifa · 5. durak / 11

Yalıboyu · 3. durak / 9