📜 Belgeler ne diyor?
Cami, Yeşilırmak'ın kenarında, Amasya Bimarhanesi'ne yakın bir konumdadır.
Bulunduğu mahalle kaynaklarda Pirinççi Mahallesi ya da kendi adını
verdiği Mehmed Paşa Mahallesi olarak geçer.2
1486 yılında, II. Bayezid'in oğlu Şehzade Ahmed'in lalası
Mehmet Paşa tarafından yaptırılmıştır. Yapı ters T planlıdır.
Asıl ibadet mekânı kare biçimlidir; yüksek tavanı sekizgen kasnaklı bir
kubbeyle örtülüdür.1
Kuzey cephesinde yedi adet sekizgen sütunun altı bölüme ayırdığı bir
son cemaat yeri bulunur; her bölümün üzeri kubbeyle kapatılmıştır. Sütunlar
birbirlerine kırmızı-beyaz renkte işlenmiş mermer kemerlerle bağlıdır.
Camiye, soldan üçüncü bölümdeki yapım kitabeli yay kemerli kapıdan
girilir; giriş derin bir niş şeklindedir.1
Bir külliyeden geriye kalanlar. İnşa edildiği dönemde yapı;
cami, medrese, imaret, türbe, tabhane, zaviye, çeşme ve hazireden oluşan
geniş bir külliyeydi. Bugün yalnızca cami, camiye bitişik tabhane
odaları ve türbe ayakta kalabilmiştir.3
🗣️ Halk ne anlatır?
Külliyenin imareti bugün ayakta değil.3 Ama önünde “İnekler
Türbesi” diye anılan bir yer, mahallenin en sevimli hikâyelerinden birini
yaşatır. Kahramanı, aynı mahallede türbesi bulunan Selâmet Hatun'dur.4
Nuh Tufanı'nın koptuğu günlerdir. Nuh'a iman etmiş ama tufandan habersiz bir
hatunun inekleri bir gün eve döner. O gün tek damla yağmur yağmamıştır; oysa
ineklerin ayakları da diz kapakları da ıslaktır. Hatun şaşırır, sebebini sorar
ve tufanın koptuğunu öğrenir. Kendisi selâmette kaldığı için şükreder; adı o
günden sonra Selâmet Hatun olur. O mübarek inekler için de bir türbe
yapılır: İnekler Türbesi.4
Bir sınav sabahı. Selâmet Hatun Türbesi'nin bitişiğinde 35 yıldır oturan
ve türbeye bakan bir anne, Ayşegül Şen'e şunu anlatmıştır: Oğlu önemli bir
sınavın sabahı uyuya kalmış; bir kadın gelip onu uyandırmış. Oysa evde kimse
yokmuş, komşu da evde değilmiş. Aile bu sırlı uyanışı bitişikteki türbede
yatan hatuna yormuştur.4
Türbedeki bilgilendirme yazısı ise hikâyeye tarihlerle cevap verir (aşağıdaki
nota bakın). Yine de Şen'in görüştüğü bir başka kişi, yazıyı okuduğu hâlde
hikâyeye inandığını ve bunun mucizevi bir olay olduğunu söylemiştir.4
Belge bir şey söyler, gönül başka bir şey.
Bu bölüm halk anlatısıdır, belge değildir; sınav sabahı ise bir
memorattır, yani anlatanın yaşandığına inandığı bir olay. Belgelere göre
Selâmet Hatun tufan çağından kalma biri değil, bir Amasya kadısının kızıdır;
1453'te mahallede Yâ Vedûd Tekkesi'ni yaptırmıştır.2 “İnekler” diye
anılan yerde ise Selçuklu emirleri yatar; asıl adı İnaçlar Türbesi'dir.
Türbedeki yazı iki tarihi yan yana koyar: Selâmet Hatun Hicrî 9., İnaç Bey
Hicrî 7. yüzyılda yaşamıştır.4