📜 Belgeler ne diyor?
Şamlar Mahallesi'nde bulunan ve bu nedenle Şamlar Camii olarak da anılan yapı,2 II. Bayezid'in Küçük Kapı Ağası İyas (Ayas) Ağa tarafından yaptırılmıştır.3 Kitabesi yoktur; Hüseyin Hüsâmeddin'e göre H. 900 (1494–1495) yılında yapılmıştır.2 Vakfiyesi de aynı yılın tarihini taşır: 28 Cemaziyelahir 900 / 26 Mart 1495.1
Bir kaynak hicrî yılı farklı veriyor. Fuat Er yapım için 1495 yılını verirken hicrî yılı 901 olarak yazar.3 H. 901 yılı Eylül 1495'te başladığı için vakfiyenin tarihiyle bağdaşan yıl H. 900'dür; miladi 1495 iki hesapta da ortaktır.
Yapı; tek kubbeli bir cami, medrese ve sıbyan mektebinden meydana gelen küçük bir külliye şeklindedir. Medresede eğitim görecek talebeler de düşünüldüğü için mescide bitişik odalar yapılmıştır.1
Burada daha önce de bir cami vardı. Danişmendliler döneminde Emir (Melik) Gazi tarafından yaptırılan cami yıkıldığında, Kapı Ağası Ayas Ağa yapıyı 1494–1495'te külliye olarak yeniden inşa ettirmiştir.4
Medresesi ayrıca kayıtlı. Yeşilırmak'ın kuzey yakasında, Şamlar Camii'nin kuzeyinde yer alan medrese moloz taştandır; kayıtlarda caminin bir dershane olarak kullanıldığı belirtilir.5
Aynı yapı, kaynaklara göre altı ayrı adla anılıyor.